Odisha Lab Grown Diamond Projects દેશના હીરા ઉદ્યોગમાં ચર્ચાનો સૌથી મોટો વિષય બની ગયા છે. ઓડિશા સરકારે લેબ ગ્રોન ડાયમંડના ત્રણ મોટા ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપતા જ ગુજરાત, ખાસ કરીને સુરતના હીરા ઉદ્યોગમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. ₹1,000 કરોડથી વધુના રોકાણ, વીજળી પર સબસિડી, સરળ જમીન ફાળવણી અને ઉદ્યોગકારોને મળતી વિવિધ આર્થિક સહાયને કારણે ઓડિશા હવે નવા ડાયમંડ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે ઉભરવાની તૈયારીમાં છે. બીજી તરફ સુરતના ઉદ્યોગકારો અને લાખો રત્નકલાકારો માટે આ બદલાતી સ્થિતિ ભવિષ્ય અંગે નવા પ્રશ્નો ઉભા કરી રહી છે.
છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સુરત માત્ર ભારત જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં હીરા કટિંગ અને પોલિશિંગ માટે જાણીતું રહ્યું છે. હવે પહેલીવાર દેશનું બીજું રાજ્ય આ ક્ષેત્રમાં આક્રમક રીતે આગળ વધતું જોવા મળી રહ્યું છે.
Odisha Lab Grown Diamond Projectsને મળી સરકારની સત્તાવાર મંજૂરી
વર્ષ 2026માં ઓડિશા સરકારે પ્રથમ વખત ત્રણ મોટા લેબ ગ્રોન ડાયમંડ ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપી છે. આ તમામ યુનિટ્સ ખોર્ધા જિલ્લામાં સ્થાપિત થવાના છે. રાજ્ય સરકારનો હેતુ માત્ર નવા ઉદ્યોગો લાવવાનો નથી, પરંતુ ઓડિશાને આધુનિક ડાયમંડ ઉત્પાદન કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાનો પણ છે.
સરકારનું માનવું છે કે આ પ્રોજેક્ટ્સથી રાજ્યમાં મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ આવશે, રોજગારી વધશે અને હાઈ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં નવી તકો ઊભી થશે.
રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે ખાસ પ્રોત્સાહન પેકેજ
ઓડિશા સરકારે ઉદ્યોગકારોને આકર્ષવા માટે અનેક ખાસ રાહતો જાહેર કરી છે. તેમાં સૌથી મહત્વની વીજળી પર મળતી સબસિડી માનવામાં આવી રહી છે.
સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા મુખ્ય લાભોમાં સામેલ છે:
ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં સરળ અને ઝડપી જમીન ફાળવણી
પસંદગીના સેક્ટરો માટે જમીન રજિસ્ટ્રેશન પ્રીમિયમમાં 100 ટકા સુધીની છૂટ
તમામ મંજૂરીઓ માટે સિંગલ-વિન્ડો ક્લિયરન્સ સિસ્ટમ
IPR 2022 હેઠળ વિવિધ નાણાકીય અને બિન-નાણાકીય પ્રોત્સાહનો
MSME એકમો માટે લોન સહાય
વીજળીના ખર્ચમાં રાહત આપતી સબસિડી
લેબ ગ્રોન ડાયમંડ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં લગભગ 80 ટકા ખર્ચ વીજળીનો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં વીજ સબસિડી ઉત્પાદન ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરી શકે છે અને કંપનીઓને વધુ નફાકારક ઉત્પાદન કરવાની તક આપે છે.
પાંચ દાયકામાં પહેલીવાર સુરત સામે ઊભો થયો મોટો સ્થાનિક હરીફ
સુરત છેલ્લા 50 વર્ષથી ભારતના હીરા ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. વિશ્વના મોટાભાગના હીરા અહીં કટિંગ અને પોલિશિંગ માટે આવે છે. લાખો લોકોનો રોજગાર પણ આ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલો છે.
પરંતુ Odisha Lab Grown Diamond Projects પછી પહેલીવાર એવું લાગી રહ્યું છે કે દેશનું બીજું રાજ્ય પણ મોટા પાયે હીરા ઉદ્યોગમાં પોતાની મજબૂત હાજરી નોંધાવવા તૈયાર છે.
જો ભવિષ્યમાં મોટા ઉદ્યોગકારો ઓછી ઉત્પાદન કિંમત અને વધુ સરકારી સહાયના કારણે ઓડિશામાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરશે, તો તેની સીધી અસર સુરતના ઉદ્યોગ પર પડી શકે છે. ગુજરાતને મળતી વિદેશી હૂંડિયામણની આવક પર પણ તેની અસર થવાની શક્યતા છે.
ખનિજ આધારિત ઉદ્યોગને આગળ ધપાવવાનો ઓડિશાનો પ્લાન
ઓડિશા સરકાર છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ખનિજ આધારિત ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપતી આવી છે. રાજ્યમાં ઉપલબ્ધ કુદરતી સંસાધનોનો વધુ મૂલ્યવર્ધન થાય તે માટે નવી ઔદ્યોગિક નીતિઓ અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે.
લેબ ગ્રોન ડાયમંડ સેક્ટરને પણ આ જ દિશામાં મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. સરકારને આશા છે કે નવા પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ થતાં હજારો લોકોને સીધી અને પરોક્ષ રીતે રોજગારી મળશે.
સરળ મંજૂરી પ્રક્રિયા, આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આર્થિક સહાયને કારણે સ્થાનિક તેમજ બહારના રોકાણકારો માટે ઓડિશા આકર્ષક વિકલ્પ બની શકે છે.
વૈશ્વિક બજારમાં વધતું ઉત્પાદન અને ઘટતા ભાવ
લેબ ગ્રોન ડાયમંડની માંગ વધી રહી છે, પરંતુ તેની સાથે ઉત્પાદન પણ ખૂબ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. પરિણામે વૈશ્વિક બજારમાં ઓવર-પ્રોડક્શનની સ્થિતિ ઊભી થઈ રહી છે.
જ્યારે સપ્લાય માંગ કરતાં વધારે થઈ જાય છે ત્યારે બજારમાં ભાવ ઘટવા લાગે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી લેબ ગ્રોન ડાયમંડના ભાવમાં સતત ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.
જો ઓડિશાના નવા પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ થયા બાદ ઉત્પાદન વધુ વધશે તો બજારમાં સપ્લાયમાં વધારો થશે અને ભાવ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે. તેનો સૌથી મોટો ફટકો નાના ઉત્પાદકોને પડી શકે છે, કારણ કે ઓછી કિંમતમાં ઉત્પાદન વેચવું તેમના માટે મુશ્કેલ બની શકે છે.
સુરતના રત્નકલાકારો માટે ફરી એકવાર મુશ્કેલ સમય?
છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી સુરતના રત્નકલાકારો વૈશ્વિક મંદીનો સામનો કરી રહ્યા છે. નેચરલ ડાયમંડની માંગ ઘટતા ઘણા કારીગરોએ લેબ ગ્રોન ડાયમંડ ઉદ્યોગમાં કામ શરૂ કર્યું હતું.
પરંતુ હવે જો લેબ ગ્રોન ડાયમંડનું મોટું ઉત્પાદન અન્ય રાજ્યોમાં ખસવા લાગશે, તો સુરતમાં રોજગારીની તકો ઘટી શકે છે.
લાખો પરિવારોની આવક સીધી રીતે હીરા ઉદ્યોગ પર આધારિત છે. જો ઉત્પાદન ધીમું પડશે અથવા કંપનીઓ અન્ય રાજ્યોમાં જશે તો તેની અસર માત્ર ઉદ્યોગ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ સ્થાનિક અર્થતંત્ર પર પણ પડશે.
ડાયમંડ વર્કર યુનિયનની ચિંતા વધી
ડાયમંડ વર્કર યુનિયનના ઉપપ્રમુખ ભાવેશ ટાંકના જણાવ્યા અનુસાર ઓડિશા સરકારે જાહેર કરેલી નવી નીતિ ગુજરાત માટે ગંભીર પડકાર સમાન છે.
તેમના કહેવા મુજબ જમીન, વીજળી અને MSME લોન જેવી સુવિધાઓને કારણે ઘણા નવા રોકાણકારો ઓડિશા તરફ આકર્ષાઈ શકે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી મંદીનો સામનો કરતા રત્નકલાકારો માટે આ સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
તેમણે રાજ્ય સરકારને સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવા અને સ્થાનિક ઉદ્યોગને સ્પર્ધાત્મક બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
વીજળીની સબસિડી કેમ બની સૌથી મોટો મુદ્દો?
લેબ ગ્રોન ડાયમંડનું ઉત્પાદન અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી પર આધારિત છે. HPHT (High Pressure High Temperature) અને CVD (Chemical Vapor Deposition) જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા હીરા બનાવવામાં આવે છે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ભારે પ્રમાણમાં વીજળીનો ઉપયોગ થાય છે. તેથી વીજળીના ખર્ચમાં થોડો પણ ઘટાડો કંપનીઓને મોટો ફાયદો કરાવી શકે છે.
આ જ કારણ છે કે ઓડિશાની વીજ સબસિડીને સમગ્ર હીરા ઉદ્યોગ ખૂબ નજીકથી જોઈ રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો Ahmedabad News: સરકારી આવાસ ભાડે આપનાર સામે કડક કાર્યવાહી, ત્રીજી વખત ઝડપાશે તો મકાન પણ જતું રહેશે
ગુજરાત સરકાર સામે નવી જવાબદારી
ઉદ્યોગના જાણકારોનું માનવું છે કે ગુજરાત સરકારે હવે પોતાના લેબ ગ્રોન ડાયમંડ ઉદ્યોગ માટે નવી નીતિઓ પર વિચાર કરવો જોઈએ.
ઉદ્યોગને મજબૂત બનાવવા માટે નીચેના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવામાં આવી શકે છે:
વીજળીના દરમાં સ્પર્ધાત્મક રાહત
નવા રોકાણ માટે ટેક્સ પ્રોત્સાહન
ટેક્નોલોજી અપગ્રેડ માટે આર્થિક સહાય
રત્નકલાકારો માટે સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ કાર્યક્રમો
સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓ
સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ગુજરાતમાં જ વિસ્તરણ કરવા પ્રોત્સાહન
આવા પગલાંથી રાજ્ય પોતાના હીરા ઉદ્યોગને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવી શકે છે.
સરકાર અને ઉદ્યોગ વચ્ચે સમન્વય જરૂરી
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે વધતી સ્પર્ધાનો સામનો કરવા માટે માત્ર સરકારના પ્રયાસો પૂરતા નહીં બને.
ડાયમંડ એસોસિએશન, ઉદ્યોગકારો, રત્નકલાકારોના પ્રતિનિધિઓ અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચે સતત ચર્ચા અને સમન્વય જરૂરી બનશે. ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવો, આધુનિક ટેક્નોલોજી અપનાવવી અને કારીગરોના હિતોનું રક્ષણ કરવું સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત બની ગઈ છે.
આગળ શું?
Odisha Lab Grown Diamond Projects ભારતના લેબ ગ્રોન ડાયમંડ ઉદ્યોગમાં એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. ઓડિશા માટે આ ઔદ્યોગિક વિકાસની નવી તક છે, જ્યારે સુરત માટે સ્પર્ધાનો નવો પડકાર છે.
આગામી સમયમાં રોકાણકારો કઈ દિશામાં આગળ વધે છે, વૈશ્વિક બજારમાં માંગ કેવી રહે છે અને વિવિધ રાજ્ય સરકારો કેવી નીતિઓ અપનાવે છે તેના પર ભારતના લેબ ગ્રોન ડાયમંડ ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે. જો ગુજરાત સમયસર યોગ્ય નિર્ણયો લઈ ઉદ્યોગને જરૂરી સહાય આપે, તો સુરત પોતાની દાયકાઓ જૂની ઓળખ જાળવી રાખી શકે છે. નહીં તો દેશના હીરા ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર ધીમે ધીમે નવા વિસ્તારો તરફ સરકવાની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.