Gujarat Private Coaching Classes Regulation Bill અંતર્ગત હવે ગુજરાતમાં ખાનગી ટ્યુશન અને કોચિંગ ક્લાસિસ માટે નવા અને કડક નિયમો લાગુ કરવાની તૈયારી રાજ્ય સરકારે શરૂ કરી છે. વર્ષોથી ફી બાબતે મનમાની, સુરક્ષાના અભાવ અને પારદર્શિતાના અભાવે ચર્ચામાં રહેલા કોચિંગ ક્લાસિસ હવે સરકારના નિયમન હેઠળ આવશે. આગામી વિધાનસભા સત્રમાં રાજ્ય સરકાર પ્રાઇવેટ કોચિંગ ક્લાસિસ રેગ્યુલેશન એન્ડ કંટ્રોલ બિલ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓના હિતોને સૌથી વધુ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
Gujarat Private Coaching Classes Regulation Bill હેઠળ અલગ ઓથોરિટી બનશે
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, આ બિલ ફી રેગ્યુલેટરી કમિટી (FRC)ના મોડલને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. બિલ કાયદો બન્યા બાદ રાજ્યભરના તમામ ખાનગી ટ્યુશન અને કોચિંગ ક્લાસિસ માટે એક અલગ ઓથોરિટી બનાવવામાં આવશે.
આ ઓથોરિટી ક્લાસિસનું રજિસ્ટ્રેશન, લાયસન્સ આપવાનું કામ કરશે તેમજ નિયમોનું પાલન થાય છે કે નહીં તેની દેખરેખ પણ રાખશે. અત્યાર સુધી ખાનગી કોચિંગ ક્લાસિસ માટે કોઈ એકસરખું નિયમન ન હોવાથી અનેક ફરિયાદો સામે આવતી હતી.
બિલમાં કયા મુખ્ય નિયમો સામેલ રહેશે?
પ્રસ્તાવિત બિલમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને શિક્ષણની ગુણવત્તા વધારવા માટે અનેક મહત્વની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.
તમામ ખાનગી કોચિંગ ક્લાસિસ માટે રજિસ્ટ્રેશન અને લાયસન્સ ફરજિયાત રહેશે.
વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને વાલીઓની વિગતો ઓનલાઈન નોંધાવવી પડશે.
ક્લાસિસ કેટલી ફી લઈ શકે તેની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવશે.
વિદ્યાર્થી કોર્સ અધવચ્ચે છોડે તો બાકી સમયગાળાની ફી પ્રો-રેટા ધોરણે પરત આપવી પડશે.
ફાયર NOC વગર કોઈ પણ કોચિંગ ક્લાસ ચલાવી શકાશે નહીં.
દરેક સંસ્થામાં ઇમરજન્સી એક્ઝિટ સહિતની સુરક્ષા વ્યવસ્થા ફરજિયાત રહેશે.
શિક્ષકો માટે ઓછામાં ઓછી ગ્રેજ્યુએશનની લાયકાત જરૂરી રહેશે.
ટીચિંગ અને નોન-ટીચિંગ સ્ટાફનું પોલીસ વેરિફિકેશન ફરજિયાત રહેશે.
નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર સંચાલકોને ₹25 હજારથી ₹1 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
હવે મનફાવે તેવી ફી વસૂલી શકાશે નહીં
આ બિલની સૌથી મહત્વની જોગવાઈ ફી નિયંત્રણને લઈને છે. છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી વાલીઓ સતત ફરિયાદ કરતા આવ્યા છે કે ઘણી ખાનગી કોચિંગ સંસ્થાઓ મનફાવે તેવી ફી વસૂલે છે અને તેમાં કોઈ પારદર્શિતા રાખતી નથી.
નવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવ્યા બાદ દરેક ક્લાસિસે પોતાની ફીનું સંપૂર્ણ માળખું ઓનલાઈન જાહેર કરવું પડશે. સરકાર ફી માટે એક મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરશે જેથી કોઈ પણ સંસ્થા તેની ઉપરની ફી વસૂલી ન શકે.
આ ઉપરાંત જો કોઈ વિદ્યાર્થી અભ્યાસ દરમિયાન કોર્સ છોડવાનો નિર્ણય કરે તો ક્લાસિસને બાકી રહેલા સમયગાળાની ફી પરત આપવી પડશે. અત્યાર સુધી ઘણા વાલીઓએ ફી પરત ન મળવાની ફરિયાદો કરી હતી, જેને ધ્યાનમાં રાખીને આ જોગવાઈ ઉમેરવામાં આવી છે.
ફાયર NOC અને સુરક્ષા નિયમોનું કડક પાલન કરવું પડશે
વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા સરકાર માટે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા રહેશે. પ્રસ્તાવિત કાયદા મુજબ ફાયર NOC વગર કોઈપણ કોચિંગ ક્લાસ ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
દરેક ક્લાસિસમાં ઇમરજન્સી એક્ઝિટ, આગ સામે બચાવ માટેની વ્યવસ્થા અને અન્ય જરૂરી સુરક્ષા સુવિધાઓ ફરજિયાત બનાવાશે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં દેશના વિવિધ ભાગોમાં કોચિંગ સેન્ટરોમાં આગ લાગવાની ઘટનાઓ બાદ સુરક્ષા મુદ્દે સરકાર વધુ ગંભીર બની છે.
શિક્ષકો માટે લાયકાત અને પોલીસ વેરિફિકેશન ફરજિયાત
શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવા માટે સરકાર શિક્ષકોની લાયકાત પર પણ ભાર મૂકી રહી છે.
પ્રસ્તાવિત નિયમો મુજબ કોચિંગ ક્લાસમાં ભણાવતા દરેક શિક્ષક માટે ઓછામાં ઓછી ગ્રેજ્યુએશનની ડિગ્રી ફરજિયાત રહેશે. સાથે જ વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા ધ્યાનમાં રાખીને શિક્ષકો ઉપરાંત નોન-ટીચિંગ સ્ટાફનું પણ પોલીસ વેરિફિકેશન કરાવવું ફરજિયાત રહેશે.
આ પગલાથી વાલીઓનો વિશ્વાસ વધશે અને વિદ્યાર્થીઓને વધુ સુરક્ષિત વાતાવરણ મળશે.
નિયમોનો ભંગ કરનાર સામે થશે કડક કાર્યવાહી
સરકાર માત્ર નિયમો બનાવશે એટલું જ નહીં પરંતુ તેનું કડક અમલીકરણ પણ કરશે.
જો કોઈ કોચિંગ ક્લાસિસ આ નિયમોનું પાલન નહીં કરે તો તેના સંચાલક સામે ₹25 હજારથી લઈને ₹1 લાખ સુધીનો દંડ ફટકારવામાં આવશે. ગંભીર ઉલ્લંઘનના કેસમાં અન્ય કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
સરકારનું માનવું છે કે દંડની જોગવાઈથી કોચિંગ સંસ્થાઓ નિયમોનું પાલન કરવા વધુ જવાબદાર બનશે.
આ બિલ લાવવાની જરૂર કેમ પડી?
ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ખાનગી ટ્યુશન અને કોચિંગ ક્લાસિસની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે. તેની સાથે મનમાની ફી, સુરક્ષાના અભાવ, પારદર્શિતાની કમી, વિદ્યાર્થીઓ પર વધતું દબાણ, આત્મહત્યાના બનાવો અને આગ જેવી દુર્ઘટનાઓ અંગે પણ અનેક પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા.
આ તમામ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે 22 સપ્ટેમ્બર, 2025ના રોજ 8 સભ્યોની ઉચ્ચસ્તરીય સમિતિની રચના કરી હતી.
આ સમિતિનું અધ્યક્ષપદ ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (GSEB)ના અધ્યક્ષને સોંપવામાં આવ્યું છે.
8 સભ્યોની સમિતિ તૈયાર કરશે અંતિમ માળખું
સમિતિને રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારની કોચિંગ સેન્ટર સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓનો અભ્યાસ કરીને અંતિમ ભલામણો તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
સમિતિ નીચેના મુદ્દાઓ પર સરકારને સૂચનો આપશે:
કોચિંગ ક્લાસિસનું રજિસ્ટ્રેશન અને લાયસન્સ
ફી નિયંત્રણની વ્યવસ્થા
વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા
ફાયર સેફ્ટીના નિયમો
શિક્ષકોની લાયકાત
સ્ટાફનું પોલીસ વેરિફિકેશન
અન્ય જરૂરી નિયમનકારી જોગવાઈઓ
આ ભલામણોના આધારે સમગ્ર રાજ્યમાં ખાનગી કોચિંગ ક્લાસિસ માટે એકસરખું નિયમનકારી માળખું અમલમાં મૂકવામાં આવશે.
વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ માટે શું બદલાશે?
Gujarat Private Coaching Classes Regulation Bill અમલમાં આવ્યા બાદ રાજ્યના ખાનગી ટ્યુશન અને કોચિંગ ક્લાસિસમાં વધુ પારદર્શિતા આવશે. વાલીઓને ફી અંગે સ્પષ્ટ માહિતી મળશે, વિદ્યાર્થીઓને કોર્સ અધવચ્ચે છોડે તો ફી પરત મળવાનો અધિકાર મળશે અને સુરક્ષા સંબંધિત નિયમોનું કડક પાલન કરવું પડશે.
સરકારનું માનવું છે કે આ કાયદા બાદ ખાનગી કોચિંગ ક્ષેત્રમાં એકસરખી વ્યવસ્થા ઊભી થશે અને વિદ્યાર્થીઓ તેમજ વાલીઓના હિતોની વધુ અસરકારક રીતે સુરક્ષા થઈ શકશે.